Ασφαλιστικό-Συνταξιοδοτικό. Τι μέλλει γενέσθαι

ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΑ ΤΑΜΕΙΑ – ΑΠΟΘΕΜΑΤΙΚΑ :

ΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ

Πριν λίγες μέρες, το δικαστήριο επέβαλε ποινές κάθειρξης 20 έως 25 ετών στους εκπροσώπους των ασφαλιστικών ταμείων και των χρηματιστηριακών εταιρειών που εμπλέκονται στην υπόθεση των «δομημένων ομολόγων», από την οποία τα Ταμεία ζημιώθηκαν με πολλά εκατομμύρια ευρώ.

Το θέμα αυτό επαναφέρει στην επιφάνεια το ζήτημα της χρόνιας καταλήστευσης των ασφαλιστικών ταμείων.

Το χρονικό της εξαφάνισης των αποθεματικών

1. Ο Αναγκαστικός νόμος 1611 του 1950 (η ισχύς του οποίου έληξε το 1994), επέβαλλε την κατάθεση των αποθεματικών των Ταμείων στην Τράπεζα της Ελλάδας και ο τόκος καθοριζόταν από την αρμόδια Νομισματική Επιτροπή. Οι τόκοι που ορίζονταν επί δεκαετίες ήταν αρκετά χαμηλότεροι του πληθωρισμού και του επιτοκίου τραπεζικών καταθέσεων. Έτσι μακροπρόθεσμα τα ταμεία, είχαν μεγάλες ζημιές.

·         Ο Μ. Νεκτάριος, πρώην διοικητής του ΙΚΑ και αναπληρωτής καθηγητής του Τμήματος Στατιστικής και Ασφαλιστικής Επιστήμης στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς, σε κείμενό του το 2007, επισημαίνει ότι «το 1955-1973 η Νομισματική Επιτροπή όρισε ένα επιτόκιο 4% για τα αποθεματικά των Ταμείων, όταν τα επιτόκια των καταθέσεων κυμαίνονταν μεταξύ 5% και 9,5% (...) Οι μεγαλύτερες απώλειες των Ταμείων προκλήθηκαν στην περίοδο 1974-1994, όταν ο πληθωρισμός αυξήθηκε δραστικά στο επίπεδο του 20% περίπου. Σε όλη αυτή την περίοδο, τα ειδικά επιτόκια της Τράπεζας της Ελλάδος ήταν κατώτερα των τρεχόντων επιτοκίων καταθέσεων».

·         Επίσης, το Οικονομικό Επιμελητήριο της Ελλάδας σε κείμενό του αναφέρει μεταξύ άλλων: «Ενδεικτικό είναι ότι τα τελευταία χρόνια της δικτατορίας το επιτόκιο έμεινε στο 4%, ενώ ο πληθωρισμός εκτινάχθηκε στο 15,5% το 1973 και στο 26,8% το 1974. Μόνο στα δύο αυτά έτη τα πλεονάσματα των Ασφαλιστικών Ταμείων έχασαν το 1/3 της αξίας τους».

·         Την ίδια ώρα που τα ασφαλιστικά ταμεία έχαναν δεκάδες δισεκατομμύρια ευρώ (δραχμές τότε), τα ίδια τα αποθεματικά τους χρησιμοποιήθηκαν από το κράτος για την κρατική χρηματοδότηση ιδιωτικών και δημόσιων επενδύσεων, δηλαδή σαν ατμομηχανή της καπιταλιστικής ανάπτυξης, σε βάρος των ασφαλισμένων.

2. Στη δεκαετία του 1990 αρχικά με το νόμο 2076/1992 η κυβέρνηση της ΝΔ έδωσε τη δυνατότητα να τοποθετούν οι διοικήσεις των ασφαλιστικών ταμείων μέχρι και το 20% των αποθεματικών τους στο χρηματιστήριο.
3. Υστερα ήρθε το ΠΑΣΟΚ και με το νόμο 2676/1999 αύξησε το ποσοστό στο 23%.
4. Επίσης, με μια σειρά άλλες νομοθετικές ρυθμίσεις, διευρύνθηκε το τζογάρισμα των αποθεματικών και διευκολύνθηκε η ανάμειξη των τραπεζών στη «διαχείριση» των αποθεματικών. Υπολογίζεται ότι οι ζημιές των ασφαλιστικών ταμείων στο χρηματιστήριο την περίοδο 1999-2002 ήταν πάνω από 3,5 δισ. ευρώ.
5. Ταυτόχρονα, οι οφειλές του κράτους προς τα Ταμεία, λόγω μη καταβολής της τριμερούς χρηματοδότησης, έφθασαν, μέχρι το 2002 που άλλαξε το σύστημα, τα 2 δισ. ευρώ.
6. Η δυνατότητα των ασφαλιστικών ταμείων να τζογάρουν την περιουσία των ασφαλισμένων οδήγησε στα λεγόμενα «δομημένα ομόλογα», από τα οποία προκλήθηκαν ζημίες στα Ταμεία, όπως ήδη αναφέραμε.
7. Το 2012 ήρθε η κυβέρνηση να επιβάλει το «κούρεμα» των αποθεματικών των Ταμείων, με αποτέλεσμα να χαθούν σε μια νύχτα πάνω από 13 δισ. ευρώ. Από το «κούρεμα» δεν γλίτωσαν ούτε οι περιουσίες Πανεπιστημίων και Νοσοκομείων.

Πέρα από αυτά:

• Σύμφωνα με στοιχεία της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Συλλόγων Εργαζομένων ΙΚΑ (ΠΟΣΕ ΙΚΑ), το Σεπτέμβρη του 2013, οι βεβαιωμένες ανείσπρακτες εισφορές των επιχειρήσεων προς το ΙΚΑ ανέρχονταν το 2010 στα 4,8 δισ. ευρώ. Το 2013 το ύψος των οφειλών αυτών είχε ξεπεράσει τα 8 δισ. ευρώ. Σε αυτά πρέπει να προστεθεί και η στέρηση εσόδων από τη «μαύρη» εργασία, που ξεπερνά τα 2 δισ. ευρώ σε ετήσια βάση.
• Η κρατική χρηματοδότηση θα μειώνεται συνεχώς, με προοπτική η ασφάλιση να γίνει ατομική υπόθεση του κάθε εργαζόμενου. Ετσι, για τη διετία 2015-2016 θα μειωθεί κατά 1,6 δισ. ευρώ. Είναι επίσης αποκαλυπτικά τα όσα αναφέρει η «Λευκή Βίβλος» της Ε.Ε. για την Ασφάλιση, που συντάχθηκε το 2012: «Η βιωσιμότητα και η επάρκεια των συνταξιοδοτικών συστημάτων εξαρτάται από το βαθμό στον οποίο θα υποστηρίζονται από τις εισφορές, τους φόρους και την αποταμίευση εκ μέρους των ατόμων που βρίσκονται στην αγορά εργασίας».

• ΤΙ ΘΑ ΠΕΙ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ;

Ταυτόχρονα με τη χρόνια ληστεία των ταμείων, προώθησαν τις συνενώσεις ταμείων και τη μετατροπή τους σε «Επαγγελματικά».

ΤΙ ΔΙΑΦΟΡΑ ΕΧΕΙ ΜΕ ΤΟ ΜΕΧΡΙ ΤΩΡΑ ΤΑΜΕΙΟ ΔΗΜΟΣΙΟΥ ;

Μέχρι τώρα οι συντάξεις των δημοσίων υπαλλήλων ήταν κάτω από την εγγύηση του κράτους. Με τη μετατροπή των ταμείων σε επαγγελματικά, ο συνταξιούχος θα παίρνει σύνταξη αν μπορεί να του τη δώσει το ταμείο του, που θα είναι «επαγγελματικό», δηλαδή θα συντηρείται από τις εισφορές των μελών του – δημοσίων υπαλλήλων. Και η σύνταξη που θα παίρνει θα είναι αντίστοιχη με τα αποθεματικά του ταμείου. Και θα αποφασίζεται κάθε φορά το ύψος της.

Όμως

• Η ληστεία της περιουσίας και των αποθεματικών των ταμείων μέχρι τώρα.
• Το ότι ολοένα και περισσότερο αντικαθίστανται οι μόνιμοι εργαζόμενοι (με τις μεγάλες κρατήσεις) από συναδέλφους ωρομίσθιους, ΕΣΠΑ και άλλου είδους ελαστικές εργασιακές σχέσεις (που δεν συνεισφέρουν στα ταμεία μας).
• Το ότι οι εργαζόμενοι στο δημόσιο ολοένα και λιγοστεύουν σαν αποτέλεσμα των συγχωνεύσεων και καταργήσεων οργανισμών (π.χ. σχολεία, νοσοκομεία κλπ) είναι κι αυτό ζημιά για τα έσοδα των ασφαλιστικών ταμείων των δημοσίων υπαλλήλων.

Όλα αυτά πιθανολογούν την διαρκή ανεπάρκεια των οικονομικών των ταμείων και τη μετατροπή της σύνταξη σε επίδομα πείνας. 

ΝΕΑ ΜΕΤΡΑ.

    Κωδικοποιημένα οι αλλαγές

που προετοιμάζονται είναι οι εξής:

Ø  Περιορίζεται ο αριθμός των ταμείων. Στόχος είναι να δημιουργηθούν τρία ταμεία σε ένα φορέα, τα οποία θα καλύπτουν κύρια, επικουρική σύνταξη και εφάπαξ.

Ø  Οι βασικές συνταξιοδοτικές παροχές θα έχουν περιορισμένη συμμετοχή του κράτους. Θα υπάρχει η κρατική σύνταξη, αλλά τα όποια επιπλέον ποσά θα προκύπτουν από την υπάρξει ατομικών μεριδίων ασφάλισης.

Ø  Θα υπάρξουν ατομικοί λογαριασμοί, με στόχο ο κάθε ασφαλισμένος να εισπράττει στο τέλος του εργασιακού του βίου, το ακριβές ποσό των εισφορών που έχει καταβάλλει και μόνο.

Ø  Η συμμετοχή της ιδιωτικής ασφάλισης αυξάνεται, σε μια προσπάθεια να υπάρξει ένας επιπλέον «πυλώνας» στήριξης του ασφαλιστικού συστήματος.

Ø  Παρεμβάσεις στις συντάξεις με βάση τη ρήτρα μηδενικού ελλείμματος δηλαδή η σύνταξη θα εξαρτάται από αν τα ταμεία έχουν χρήματα και αυτό θα ελέγχεται ανά τρίμηνο. Το μέτρο αφορά σε πρώτη φάση τις επικουρικές συντάξεις.

Ø  Η συμμετοχή του κράτους θα περιοριστεί στα όρια μιας κρατικής σύνταξης. Θα δοθεί η δυνατότητα αναβάθμισης των επαγγελματικών ταμείων και του ρόλου τους, σε μια προσπάθεια να υπάρξει σύνδεση με την ιδιωτική ασφάλιση.

Ø  Θα υπάρξει και η ξεχωριστή ενεργοποίηση των ιδιωτικών ασφαλιστικών εταιριών (άρα άνοιγμα στην ιδιωτική ασφάλιση) για όσους επιθυμούν επιπλέον παροχές, πέραν εκείνων που προσφέρει το δημόσιο συνταξιοδοτικό σύστημα.

ΠΙΟ ΕΙΔΙΚΑ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΥΡΙΕΣ ΣΥΝΤΑΞΕΙΣ

ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΩΡΗ ΣΥΝΤΑΞΙΟΔΟΤΗΤΑ.

Από την πρωτοχρονιά του 2015 αλλάζει ξανά ο τρόπος υπολογισμού των συντάξεων. Θα υπολογίζονται με βάση το άθροισμα της βασικής σύνταξης των 360 ευρώ και της αναλογικής σύνταξης η οποία θα υπολογίζεται με βάση τα έτη ασφάλισης και με στόχο να φτάσει σε ποσοστό αναπλήρωσης το 65% από 70% που είναι σήμερα.

Όσο σαφές και ξεκάθαρο είναι ότι οι επικουρικές συντάξεις θα υποστούν νέα μείωση, τόσο αόριστο παραμένει το μέγεθος των μειώσεων που θα υπάρξουν στην κύρια σύνταξη.

Στο Μνημόνιο καταγράφεται η δέσμευση για νέο ασφαλιστικό νόμο μέχρι τον Νοέμβριο, για νομοθέτηση και νέας μείωσης ασφαλιστικών εισφορών καθώς και για εφαρμογή νέου ασφαλιστικού νόμου από τον Ιανουάριο του 2015. Στα σχεδιαζόμενα βήματα δεν περιλαμβάνεται, επί του παρόντος, ρύθμιση για κατάργηση της δυνατότητας εξόδου από την εργασία πριν από το 65ο έτος της ηλικίας. Ωστόσο, πρόσφατες αναφορές του αρμόδιου Επιτρόπου σχετικά με την κατάργηση των ηλικιακών εξαιρέσεων οδηγεί στο συμπέρασμα ότι υπό επανεξέταση θα τεθούν και οι ισχύουσες ρυθμίσεις πρόωρης συνταξιοδότησης.

Ταυτοχρόνως, αλλαγές αναμένονται και στην κύρια σύνταξη, προκειμένου με χαμηλότερες συντάξεις, από το 2015 και μετά, να αντιρροπιστεί η απώλεια πόρων ύψους 974 εκατ. ευρώ - μέχρι το 2018. Απώλεια η οποία προέρχεται από τη μείωση των ασφαλιστικών εισφορών κατά 3,9 ποσοστιαίες μονάδες την 1η Ιουλίου.

Οι εισφορές που θα καταβάλλονται για κάθε ασφαλισμένο θα τηρούνται σε ατομικές μερίδες. Ατομική μερίδα ή λογαριασμός θα είναι η καρτέλα (φάκελος) κάθε ασφαλισμένου στην οποία θα φαίνονται, οι καταβαλλόμενες εισφορές και η βάση υπολογισμού, το συσσωρεμένο κεφάλαιο και το δικαιούμενο -εφόσον θεμελιώνεται δικαίωμα- ποσό σύνταξης, καθώς και κάθε άλλη πληροφορία που σχετίζεται με τα οικονομικά μεγέθη της ασφάλισης. Είναι προφανές από τα παραπάνω πως για τους ανέργους, τους μερικώς απασχολούμενους η καρτέλα θα είναι τυπική υπόθεση για τα ψίχουλα που θα παίρνουν, αν θα παίρνουν.

Τέλος από 1/7/2014, μπαίνει στη ζωή η νέα μείωση των ασφαλιστικών εισφορών κατά 2,9% για τους εργοδότες και κατά 1% για τους εργαζόμενους. Οι εργαζόμενοι με βάση αυτό θα δουν μια μικρή-τυπική αύξηση στους μισθούς (5 ως 10 ευρώ) αλλά παράλληλα θα δεχτεί το ΙΚΑ νέο μεγάλο χτύπημα.

ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΠΙΚΟΥΡΙΚΕΣ ΣΥΝΤΑΞΕΙΣ.

Οι πρώτες περικοπές στις επικουρικές θα γίνουν αισθητές στους ασφαλισμένους του ΕΤΕΑ το οποίο (καλύπτει περίπου 4 εκατ. άτομα), τον επόμενο μήνα καθώς ενεργοποιείται η «ρήτρα μηδενικού ελλείμματος». Αυτό σημαίνει αυτόματες περικοπές όπου διαπιστωθεί έλλειμμα. Δηλαδή και οι επικουρικές συντάξεις και για προνοιακά βοηθήματα θα λειτουργούν ως ασανσέρ, αφού τα Ταμεία υποχρεούνται να «υπακούουν» στα αποτελέσματα της «ρήτρας μηδενικού ελλείμματος».

Ήδη το ΕΤΕΑ πρότεινε μειώσεις 5,2% οι οποίες θα ξεκινήσουν από τον επόμενο μήνα.

Οι προβλεπόμενες μέσες μειώσεις στις επικουρικές αναμένεται να είναι περίπου 7% έως 8% αναλόγως τις δυνατότητες του ταμείου. Οι πληροφορίες αναφέρουν πως μια μέση σύνταξη θα διαμορφωθεί γύρω στα 170 ευρώ. Το ίδιο σύστημα - συμπεριλαμβανομένων και των ατομικών μερίδων - θα επεκταθεί και στα υπόλοιπα επικουρικά Ταμεία μετά την 1.1.2015.

Δε γίνεται αναφορά στην ύπαρξη κατώτερου ορίου, που σήμερα είναι τα 120 ευρώ, αν θα παραμείνει ή όχι.

Ο μαθηματικός τύπος που θα χρησιμοποιηθεί μεταξύ άλλων για τις αυτόματες μειώσεις και το ύψος των συντάξεων παίρνει υπόψη το μέγεθος των συντάξεων που καταβάλλει το ταμείο, το σύνολο των συσσωρευμένων εισφορών για το σύνολο του συντάξιμου χρόνου αλλά και το συντελεστή βιωσιμότητας (γήρανση ασφαλισμένων, επικινδυνότητα, δημογραφικό, εργασιακές σχέσεις, ανεργία κοκ) του ταμείου ανά έτος. Δηλαδή αν μια χρονιά ο φορέας έχει οικονομικό πρόβλημα, αυτό θα επηρεάζει το ύψος της καταβαλλόμενης σύνταξης.

Σοβαρά προβλήματα προκαλεί η κατάργηση  κοινωνικών πόρων. Το μέτρο θα στερήσει έσοδα (περίπου 400 εκατ. ευρώ ετησίως) από πολλούς ασφαλιστικούς φορείς.

Σύμφωνα με τις ρυθμίσεις, τα επικουρικά ταμεία θα δίνουν συντάξεις χωρίς να προκαλούνται ελλείμματα, δηλαδή θα δίνουν τις συντάξεις ανάλογα με τις οικονομικές τους δυνατότητες. Μάλιστα, το ύψος της σύνταξης, ανάλογα με την πορεία των εσόδων, θα μπορεί να ανακαθορίζεται ακόμα και ανά τρίμηνο.

Οι εργαζόμενοι - ασφαλισμένοι στο ΕΤΕΑ θα γνωρίζουν μόνο τι πληρώνουν για την επικουρική τους σύνταξη (καθορισμένες εισφορές), δεν τους δίνεται όμως καμιά εγγύηση για το ύψος της σύνταξής τους, αφού, πέρα από το νέο τρόπο «θεωρητικού» υπολογισμού τους, τελικά αυτό θα καθορίζεται με υπουργική απόφαση του εκάστοτε υπουργού Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης. Σε κάθε περίπτωση, οι συντάξεις δεν πρέπει να προκαλούν κανένα έλλειμμα στο Ταμείο.

Στο Νόμο 4052/2012 ορίζεται ότι η επικουρική σύνταξη για τους ασφαλισμένους, από την 1/1/2001 και μετά, θα υπολογίζεται εξολοκλήρου με βάση το νέο σύστημα (ατομικό - κεφαλαιοποιητικό).

Δηλαδή το ποσό της σύνταξης είναι ακαθόριστο και ατομικό και θα προσδιορίζεται από:

·     Τα δημογραφικά δεδομένα.

·     Το ατομικό ποσό συσσώρευσης εισφορών με επιτόκιο που καθορίζεται ανάλογα με τη μεταβολή του μισθού των εργαζομένων.

·     Το επιτόκιο προεξόφλησης.

·     Τη μεταβιβασιμότητα της σύνταξης.

Για τις επικουρικές συντάξεις δεν υπάρχει η παραμικρή εγγύηση, την ίδια ώρα που οι ιδιωτικές ασφαλιστικές εταιρείες καραδοκούν να πατήσουν πόδι στην επικουρική ασφάλιση, με την ολοκλήρωση του θεσμικού πλαισίου για τα Επαγγελματικά Ταμ Ποιο είναι το ΕΤΕΑ

Στο ΕΤΕΑ συμμετέχει από το 2012 η συντριπτική πλειοψηφία των σημερινών συνταξιούχων (πάνω από ένα εκατομμύριο) και η συντριπτική πλειοψηφία των εργαζομένων - ασφαλισμένων για επικούρηση (περίπου 2,5 εκατ.)

Είσοδος επαγγελματικών ταμείων ασφάλισης. Με τις νέες σχεδιαζόμενες ρυθμίσεις και την συγχώνευση-κατάργηση όλων των επικουρικών ταμείων θα προχωρήσουν σε νέα μείωση  εισφορών σε νέα μείωση του εργοδοτικού «κόστους» Οι μειωμένες εισφορές θα λειτουργήσουν ως κίνητρο για την συμμετοχή στα επαγγελματικά ταμεία, ενώ θα δοθούν ενδιάμεσα φορολογικά κίνητρα. Σε αυτή την κατεύθυνση, γίνεται αναμόρφωση των νομοθετικών ρυθμίσεων για τα επαγγελματικά ταμεία και τις επαγγελματικές συντάξεις με συμμετοχή και της ιδιωτικής ασφάλισης. Η ιδιωτική ασφάλιση μέσω των ασφαλιστικών εταιριών και των επαγγελματικών ταμείων αποκτά προνομιακό ρόλο και στον χώρο της ασφάλισης.

Αλλαγές στα χαμηλά όρια ηλικίας συνταξιοδότησης από το 2015, ίσως και νωρίτερα. Σταδιακά ίσως με μεταβατικό στάδιο φραγμός στις πρόωρες συντάξεις πριν τα 62. Με την κατάργηση των λεγόμενων πρόωρων συνταξιοδοτήσεων έρχεται είτε δραματική μείωση των συντάξεων είτε αύξηση των ορίων ηλικίας έως και 12 χρόνια.

Αφορά χιλιάδες ασφαλισμένους, κυρίως:

·    Μητέρες ανήλικων στον ιδιωτικό και δημόσιο τομέα  που θεμελίωναν δικαίωμα μέχρι το τέλος του 2012 και βγαίνουν στη σύνταξη από το 50ο έτος έως το 60ο έτος ηλικίας.

·     εργαζόμενοι στα βαρέα και ανθυγιεινά επαγγέλματα και πιο πολύ οι γυναίκες.

·    γυναίκες με 10.000 μέρες εργασίας μέχρι το τέλος του 2012.

·    Ασφαλισμένοι πού έως τέλος του 2012 σε δημόσιο, πρώην ΔΕΚΟ και τράπεζες που είχαν θεμελιώσει δικαίωμα αλλά δεν είχαν και την ηλικία που χρειάζεται.

·    Ασφαλισμένοι πού έως τέλος του 2012 είχαν θεμελιώσει δικαίωμα (με 35ετία αλλά δεν είχαν και την ηλικία που χρειάζεται.

Διαδοχική ασφάλιση. Προωθείται η εκ βάθρων αλλαγή των προϋποθέσεων συνταξιοδότησης με διαδοχική ασφάλιση κάνοντας πιο αυστηρές τις ηλικιακές προϋποθέσεις για συνταξιοδότηση

Η εισήγηση του ταμείου προς την κυβέρνηση, σύμφωνα με τα μαθηματικά μοντέλα του νόμου, είναι μείωση στο 5,2%.

Η νέα περικοπή στις επικουρικές συντάξεις του ΕΤΕΑ, που δεν αποκλείεται αργά ή γρήγορα να επιβληθεί και σε άλλα επικουρικά ταμεία, είναι αποτέλεσμα των ανατροπών που επιβλήθηκαν στην επικουρική ασφάλιση το 2012.